ពាក្យគន្លឹះគណិតវិទ្យា (English - Khmer)

រៀបចំដោយ៖ លោកគ្រូ ជាង សុគង់-CHEANG SOKKONG

គោលបំណង៖ សម្រាប់សិស្សត្រៀមប្រឡង និងដោះស្រាយលំហាត់គណិតវិទ្យាជាភាសាអង់គ្លេស

១. ពាក្យបញ្ជាក្នុងប្រធានលំហាត់ (Command Words)

ពាក្យទាំងនេះតែងតែនៅដើមប្រយោគនៃលំហាត់៖

English	ភាសាខ្មែរ
Calculate / Compute	គណនា
Evaluate	គណនាតម្លៃ (រកតម្លៃលេខនៃកន្សោម)
Simplify	សម្រួល (ធ្វើឱ្យកន្សោមខ្លីជាងមុន)
Solve	ដោះស្រាយ (រកតម្លៃ x)
Prove / Show that	ស្រាយបំភ្លឺថា / បង្ហាញថា
Determine	កំណត់ (រកចម្លើយដោយប្រើហេតុផល)
Factor / Factorise	ដាក់ជាផលគុណកត្តា
Expand	ពន្លាត (គុណកន្សោមចូល)
Sketch	សង់រូប / គូសក្រាប (គ្រាន់តែជាគំនូសព្រាង មិនបាច់ច្បាស់ពេក)
Plot	ដៅចំណុច និងគូសក្រាប (ឱ្យច្បាស់លាស់)
Derive	ទាញរករូបមន្ត / រកដេរីវេ
Find the value of...	រកតម្លៃនៃ...
Express ... in terms of ...	សរសេរ ... ជាអនុគមន៍នៃ ...
Verify	ផ្ទៀងផ្ទាត់
Justify	ផ្តល់ហេតុផល / ពន្យល់ពីមូលហេតុ
Deduce	ទាញរក (ប្រើចម្លើយពីសំណួរមុន)
Classify	ចាត់ថ្នាក់ / ដាក់ជាក្រុម
Interpret	បកស្រាយ (អត្ថន័យនៃចម្លើយ)

២. លេខ និង ប្រភាគ (Numbers & Fractions)

English	ភាសាខ្មែរ
Integer	ចំនួនគត់
Even / Odd number	ចំនួនគូ / ចំនួនសេស
Prime number	ចំនួនបឋម
Consecutive numbers	ចំនួនតគ្នានៃ (ឧ. 1, 2, 3)
Fraction	ប្រភាគ
Numerator	ភាគយក
Denominator	ភាគបែង
Decimal	ចំនួនទសភាគ
Percentage	ភាគរយ
Reciprocal	ចម្រាស់ (ឧ. 2 និង 1/2)
Significant figures	លេខមានន័យ
Round off	បង្គត់លេខ

៣. ពិជគណិត (Algebra)

English	ភាសាខ្មែរ
Sum / Total	ផលបូក
Difference	ផលដក
Product	ផលគុណ
Quotient	ផលចែក
Remainder	សំណល់
Equation	សមីការ
Inequality	វិសមីការ
Variable / Unknown	អថេរ / អញ្ញាត
Coefficient	មេគុណ
Constant	ចំនួនថេរ
Term	តួ (នៃស្វីត ឬ កន្សោម)
Expression	កន្សោម (គ្មានសញ្ញា =)
Polynomial	ពហុធា
Root / Solution	ឬស / ចម្លើយ
Quadratic	ដឺក្រេទី ២ (ការេ)
Discriminant	ឌីសគ្រីមីណង់ (Δ)
Simultaneous equations	ប្រព័ន្ធសមីការ
Subject of the formula	អថេរគោល (អថេរដែលនៅតែឯងម្ខាងនៃសញ្ញា =)
Inverse function	អនុគមន៍ច្រាស់ (f⁻¹)
Composite function	អនុគមន៍បណ្តាក់ (fg(x))
Asymptote	អាស៊ីមតូត

៤. ធរណីមាត្រ (Geometry)

English	ភាសាខ្មែរ
Angle	មុំ
Right angle	មុំកែង (90°)
Acute / Obtuse angle	មុំស្រួច / មុំទាល
Reflex angle	មុំផ្លាត (ធំជាង 180°)
Vertically opposite angles	មុំទល់កំពូល
Corresponding angles	មុំត្រូវគ្នា
Alternate angles	មុំឆ្លាស់
Triangle	ត្រីកោណ
Isosceles triangle	ត្រីកោណសមបាត
Equilateral triangle	ត្រីកោណសម័ង្ស
Right-angled triangle	ត្រីកោណកែង
Hypotenuse	អុីប៉ូតេនុស (ជ្រុងឈមមុំកែង)
Adjacent / Opposite side	ជ្រុងជាប់ / ជ្រុងឈម
Parallel / Perpendicular	ស្រប / កែង
Perimeter	បរិមាត្រ
Area	ផ្ទៃក្រឡា
Bisector	កន្លះបន្ទាត់ពុះមុំ / មេដ្យាទ័រ
Congruent	ប៉ុនគ្នា (ត្រីកោណប៉ុនគ្នា)
Similar	ដូចគ្នា (ត្រីកោណដូចគ្នា)

រូបធរណីមាត្រ (Shapes & Solids)

English	ភាសាខ្មែរ
Quadrilateral	ចតុកោណ
Parallelogram	ប្រលេឡូក្រាម
Rhombus	ស្វ័យ (ចតុកោណស្មើ)
Trapezium (Trapezoid)	ចតុកោណព្នាយ
Kite	ចតុកោណខ្លែង
Polygon	ពហុកោណ
Hexagon / Octagon	ឆកោណ / អដ្ឋកោណ
Circle	រង្វង់
Radius / Diameter	កាំ / អង្កត់ផ្ចិត
Chord	អង្កត់ធ្នូ
Tangent	បន្ទាត់ប៉ះ
Arc / Sector	ធ្នូ / ចម្រៀករង្វង់
Prism	ព្រីស
Pyramid	ពីរ៉ាមីត
Cylinder	ស៊ីឡាំង
Cone	កោន
Sphere	ស្វ៊ែរ
Volume	មាឌ
Surface area	ផ្ទៃក្រឡាខាងក្រៅ

៥. គណនា (Calculus)

English	ភាសាខ្មែរ
Function	អនុគមន៍ (f(x))
Domain	ដែនកំណត់
Range	សំណុំរូបភាព (តម្លៃ y)
Limit	លីមីត
Approaches	ខិតជិតទៅរក (→)
Derivative	ដេរីវេ
Differentiation	ការរកដេរីវេ
Rate of change	អត្រាបម្រែបម្រួល
Chain rule	រូបមន្តបណ្តាក់
Product / Quotient rule	រូបមន្តផលគុណ / ផលចែក
Tangent line	បន្ទាត់ប៉ះ
Normal line	បន្ទាត់កែង (នឹងបន្ទាត់ប៉ះ)
Integral / Integration	អាំងតេក្រាល
Definite / Indefinite	កំណត់ / មិនកំណត់
Maximum / Minimum	អតិបរមា / អប្បបរមា
Turning point / Stationary point	ចំណុចបត់ / ចំណុចមានដេរីវេស្មើសូន្យ
Inflection point	ចំណុចរបត់
Concave up / down	ផតអ៊ុតទៅលើ / ក្រោម

៦. ស្ថិតិ និង ប្រូបាប (Statistics & Probability)

English	ភាសាខ្មែរ
Data	ទិន្នន័យ
Mean / Average	មធ្យម
Median	មេដ្យាន
Mode	ម៉ូត (តម្លៃដែលមានប្រេកង់ច្រើនជាងគេ)
Range	គំលាត (តម្លៃធំបំផុត - តូចបំផុត)
Frequency	ប្រេកង់
Cumulative frequency	ប្រេកង់កើន
Standard deviation	គំលាតស្តង់ដា
Variance	វ៉ារ្យង់
Probability	ប្រូបាប
Outcome	លទ្ធផល
Event	ព្រឹត្តិការណ៍
Mutually exclusive	ព្រឹត្តិការណ៍ដាច់ដោយឡែក (កើតឡើងព្រមគ្នាឬអត់)
Independent events	ព្រឹត្តិការណ៍មិនទាក់ទងគ្នា

៧. ម៉ាទ្រីស និង វ៉ិចទ័រ (Matrices & Vectors)

English	ភាសាខ្មែរ
Matrix	ម៉ាទ្រីស
Row / Column	ជួរដេក / ជួរឈរ
Order / Dimension	លំដាប់ (ឧ. 2×2)
Determinant	ដេអែរមីណង់
Inverse matrix	ម៉ាទ្រីសច្រាស់
Identity matrix	ម៉ាទ្រីសឯកតា
Vector	វ៉ិចទ័រ
Magnitude	ម៉ូឌុល (ប្រវែង)
Direction	ទិសដៅ
Scalar	ស្កាលែ (ចំនួនពិត)
Resultant vector	វ៉ិចទ័រផលបូក
Collinear	កូលីនេអ៊ែរ (ស្ថិតលើបន្ទាត់តែមួយ)
Dot product	ផលគុណស្កាលែ

៨. សំណុំ (Sets)

English	ភាសាខ្មែរ
Set	សំណុំ
Element / Member	ធាតុ
Subset	សំណុំរង (⊂)
Universal set	សំណុំសកល (ξ ឬ U)
Empty / Null set	សំណុំទទេ (∅)
Union	ប្រជុំ (∪)
Intersection	ប្រសព្វ (∩)
Complement	បំពេញ (ឧ. A')

៩. ពាក្យភ្ជាប់ហេតុផល (Logical Connectives)

ពាក្យទាំងនេះសំខាន់ណាស់ពេលសរសេរចម្លើយ ឬស្រាយបញ្ជាក់៖

English	ភាសាខ្មែរ
Let ... be ...	តាង ... ជា ...
Given that ...	គេឱ្យ ... / ដោយដឹងថា ...
Since / Because	ដោយសារ / ព្រោះ
Therefore / Thus / Hence	ដូចនេះ / ហេតុនេះ
Implies that	នាំឱ្យ (⇒)
If and only if	លុះត្រាតែ (⇔)
For all / For every	ចំពោះគ្រប់ (∀)
There exists	មាន (∃)
Assume that	សន្មតថា
Substitute	ជំនួស
Compare	ប្រៀបធៀប
Conclusion	សន្និដ្ឋាន

ឧទាហរណ៍ការប្រើប្រាស់ (Example Usage)

• English: "Find the derivative of f(x) with respect to x."
  Khmer: "រកដេរីវេនៃ f(x) ធៀបនឹង x។"
• English: "Let x be the length of the rectangle."
  Khmer: "តាង x ជាបណ្តោយនៃចតុកោណកែង។"
• English: "Determine the coordinates of the turning points."
  Khmer: "កំណត់កូអរដោនេនៃចំណុចបត់។"
• English: "Given that triangle ABC is equilateral, find angle A."
  Khmer: "ដោយដឹងថាត្រីកោណ ABC ជាត្រីកោណសម័ង្ស, ចូររកមុំ A។"